غلامعلى صفايى
36
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
لامى كه در اين آيه شريفه است در حالى كه اين رأى مخالف نظريهء مبرد و موافقين اوست كه مىگويند لام در اين آيه زايدهء معترضه است ، چون فعل « ردف » به معناى خود كه « تبع » است نمىباشد تا متعدى بوده و گفته شود لام زائده است چنانكه مبرّد گمان كرده است بلكه در آيه فعل « ردف » متضمن فعل « اقترب » است كه اين فعل با لام متعدى مىشود مانند آيه شريفهء : اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ ( الأنبياء / 1 ) بنابراين لام غير زائده تعديه است . 2 - دوّمين نوع از لام زائده ، لام زائده مقحمه ( به زور گنجانده شده ) است ، يعنى لام زائدهاى است كه بين دو شىء بسيار به هم پيوسته ، كه عبارتند از مضاف و مضاف اليه قرار مىگيرد ، و اين اعتراض و توسط لام بين مضاف و مضاف اليه در اين قول أعراب ، مىتوان ملاحظه كرد : « يا بوس للحرب » كه در اصل : « يا بؤس الحرب » به معناى « اى واى از سختى جنگ » بوده كه لام زائده مقحمه بين متضائفين براى تأكيد كلام و تقويت اختصاص مضاف به مضاف اليه قرار گرفته است مانند قول سعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس از شعراى جاهلى كه از بزرگان قبيله بكر بن وائل است : « يا بؤس للحرب الّتي * وضعت اراهط فاستراحوا » « 1 » معناى شعر : « اى واى بر سختى كه براى جنگى است كه واگذارده جماعتهايى را كه در اين جنگ از ترس شركت نكردهاند پس استراحت مىكنند » . « أراهط » جمع « ارهط » است كه آن نيز جمع « رهط » به معناى جماعت و قوم است ، اين شعر در مذمت و تعريض به حارث بن عباد است كه در جنگ بين بكر و تغلب شركت نكرد . هل انجرار مابعدها : در اينجا مسألهاى كه مطرح مىباشد ، اين است كه آيا مجرور شدن اسم بعد از لام معترضه بوسيله اين لام بوده يا به سبب مضاف است كه عامل اوّليه آن بوده مىباشد ، دو قول در مسأله است كه قول اوّل ارجح و أولى به
--> ( 1 ) - شرح شواهد المعني : 2 / 582 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 312 ، شرح ابن يعيش : 5 / 72 ، أمالي ابن الشجري : 2 / 83 .